Sonet to liryczny gatunek literacki powstały w średniowieczu we Włoszech, lecz pod wpływem literaturze arabskiej i prowansalskiej. Pierwsze utwory tego typu pisali Dante Alighieri i Francesco Petrarca (Sonety do Laury). Sonet jest wierszem czternastowersowym, w kanonicznej postaci (jako tak zwany sonet włoski) złożonym z dwóch strof czterowersowych i dwóch trzywersowych, o typowym układzie rymów: abba, abba, cdc, dcd (rymy w ostatnich strofach mogły być także ułożone odmiennie, na przykład ccd, ddc albo cde, cde). Regularnie (lecz nie zawsze) dwie pierwsze zwrotki mają charakter opisowy albo narracyjny, dwie ostatnie zaś są wyznaniem albo refleksją. W liryce polskiej współcześnie z włoską pojawiła się francuska wersja sonetu: wiersz podzielony na trzy strofy czterowersowe i puentujący całość dwuwiersz (utwory Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego). Chętnie stosowany jeszcze w baroku (Jan Andrzej Morsztyn), potem sonet zanika. Oświeceniowi klasycyści odrzucili go z racji na średniowieczne, a nie - preferowane poprzez nich, antyczne geneza. Ta kunsztowna forma odradza się dopiero pod piórem Adama Mickiewicza.
Pisarz ten tworzy dwa cykle: Sonety krymskie i Sonety odeskie (zgromadzone wspólnie w wydanym w 1826 r. w Moskwie tomie Sonety). Dokonuje rewolucyjnych zmian, odrzucając tradycyjną tematykę sonetu (miłosną albo refleksyjno filozoficzną) i zastępując ją (w Sonetach krymskich) opisem pejzażu bądź architektury. Wprowadza do tego gatunku dialog, a nawet dodatkowy, piętnasty wers. Jego wierszy nie sposób podzielić na części opisową i refleksyjną: stają się raczej opisowo refleksyjnymi całostkami. Wreszcie, jak włoscy pionierzy gatunku, Mickiewicz układa własne utwory w cykle.
Utwory Mickiewicza wywołują z jednej strony dyskusje pomiędzy oburzonymi ich rewolucyjną nowością klasykami i zachwyconymi romantykami, z drugiej - odpowiedzią na nie jest zalew sonetów i cyklów sonetowych, pisanych z większym albo mniejszym talentem. Zdarzenie to określono mianem "sonetomanii". W tym gatunku tworzą, pomiędzy innymi, Juliusz Słowacki i Zygmunt Krasiński.
Najciekawszym plonem "sonetomanii" są jednak liczne cykle sonetów. Jeżeli Mickiewicz nadał swoim utworom charakter rozbitych na liryczne fragmenty: poematu opisowego (Sonety krymskie) i powieści w listach czy także romansu dziennika (Sonety odeskie), to w podobnym kierunku podążają i jego naśladowcy. Rozbijają tradycyjne formy epickie (w szczególności poemat), tworząc ich odpowiedniki w cyklach sonetów. W ten sposób liryczny charakter sonetu spotyka się z epickim charakterem cyklu, typy literackie przenikają się w zgodzie z duchem romantycznej literaturze.
Józef Łapsiński pod wpływem Sonetów odeskich tworzy erotyczne cykle sonetowe (Wspomnienia. Do K.***, Do **, Poznanie. Do *, Poranek. Do **, Dumania u grobu), gdzie pojedyncze utwory mają charakter lirycznego monologu (aczkolwiek regularnie lirykę przesłania epicka opisowość), całość zaś układa się w historię romansową, stanowi niejako romans sentymentalny rozbity na sonety.
Z inspiracji Sonetami krymskimi powstają cykle: Z okolic Krakowa Łapsińskiego, utwory Konstantego Gaszyńskiego opowiadające o południowej Francji i okolicach Rzymu, i Stanisława Koźmiana - o Anglii i Pirenejach, Ludwika Kondratowicza Wspomnienie Nieświeża, Józefa Dunina Borkowskiego Sonety pełtewne czy Jana Barszczewskiego Sonety newskie. Wszystkie te utwory są właściwie cyklicznymi poematami opisowo podróżniczymi, regularnie podobnymi do dzieła Mickiewicza nawet pod względem frazeologii, częściej - przez wykorzystanie osobistej, naocznej perspektywy oglądu i opisu pejzażu, zaakcentowanie chwilowości przeżycia. I znowu - każdy z sonetów stanowi opisowo refleksyjną całość, dopiero cykl ma charakter epicki, układa się w podróż albo pełny opis miejsca. Następnym etapem ewolucji takiego cyklu będzie obserwacja raczej ludzi i ich obyczajów niż tylko krajobrazów. Tak odbywa się na przykład w Sonetach pełtewnych Borkowskiego. W ten sposób cykl sonetów zbliży się do romantycznego poematu obyczajowego.
W inną stronę poszedł Stefan Garczyński, artysta Sonetów wojennych. Utwory te, ukazujące walki z czasów stworzenia listopadowego: od zwycięstw do klęsk zbiorowości i szarego żołnierza, zbliżają się już do formy cyklicznej epopei (zachowując w pełni samodzielny, zamknięty charakter, na przykład dzięki opisaniu poszczególnych starć). Podobny cykl "listopadowy", odwołujący się jednak do tradycji sentymentalnej dumy rycerskiej, stworzył Hieronim Kajsiewicz.
Cykle Edmunda Wasilewskiego i Leonarda Sowińskiego (Widziadła) są spokrewnione z wybitnie już romantycznymi formami: dramatem romantycznym, "poematem biograficznym" i "poematem filozoficznym". Przedstawiają więc z jednej strony historie życia bohaterów z charakterystycznymi fazami i przełomami, z drugiej - zajmują się romantycznym światopoglądem, ukazują przegląd rozmaitych mechanizmów wartości i sytuacje ich "wypróbowywania".
Do wyłącznie już samego "poematu filozoficznego" odwołuje się cykl Sonety Henryka Potockiego. Zawarto w nich wykład sytemu Paula Henri Holbacha. Następne utwory cyklu przynoszą rozwinięcia filozoficznych tez, a kończące go cztery sonety podsumowują rozważania o procesach życia, Zgonu i odrodzenia w naturze.
Do "sonetomanii" powrócili - znowu przez cykle sonetów - artysty kolejnych epok: Adam Asnyk (Nad głębiami), Maria Konopnicka (Sonety włoskie), Jan Kasprowicz (Z chałupy) i inni.
(Maciej Szargot)
Zobacz także: Literatura EPIGONÓW ROMANTYZMU, Literatura MICKIEWICZA, Typy I GATUNKI LITERACKIE W EPOCE ROMANTYZMU, SONETY KRYMSKIE, SONETY ODESKIE, WALKA KLASYKÓW Z ROMANTYKAMI, WIERSZ ROMANTYCZNY
- Co znaczy SKAMANDRYCI W KRAJU I NA EMIGRACJI:
- Porównanie r. stał się istotnym momentem dla podejmowania życiowych decyzji wszystkich pisarzy, którzy od 1939 r. przebywali za granicą. Z czołowej piątki Skamandra wojnę w państwie spędził tylko Jarosław sonet (cykl sonetowy) co znaczy.
- Krzyżówka SZKOŁA UKRAIŃSKA POEZJI:
- Dlaczego literaturze stworzył Aleksander Tyszyński, który w rozprawie O szkołach literaturze polskiej, włączonej w powieść Amerykanka w Polsce (1837), wyróżnił w 1iteraturze polskiej drugiej połowy XVIII w. i sonet (cykl sonetowy) krzyżówka.
- Co to jest SZEKSPIRYZM:
- Jak lepiej eponimiczne, utworzone od nazwiska wielkiego dramaturga i poety angielskiego - Williama Szekspira(1564-1616), dla ustalenia niezwykłej fascynacji jego majątkiem, zwłaszcza w dziedzinie dramatu, jaką sonet (cykl sonetowy) co to jest.
- Słownik SIELANKI SZYMONA SZYMONOWICA:
- Kiedy perspektywy kilku stuleci, można powiedzieć, Iż Sielanki Szymona Szymonowica to utwór, który powstał na pograniczu dwu epok literackich - renesansu i baroku (robota nad Sielankami trwała od 1593 do sonet (cykl sonetowy) słownik.
- Czym jest SOLARIS LEMA:
- Od czego zależy poeta fantastyczno naukowy, eseista, krytyk i teoretyk literatury, filozof. Wszystkie dziedziny jego twórczości pisarskiej podporządkowane są fantastyce naukowej. Jej najchętniej poświęca zarówno sonet (cykl sonetowy) czym jest.
Czym jest sonet (cykl sonetowy) znaczenie w Motywy literatura S .
