Salonem literackim tytułujemy regularne spotkania (o określonej godzinie, w ustalonym dniu), odbywające się w prywatnych pomieszczeniach arystokratycznych (również mieszczańskich), gdzie udział biorą zarówno pisarze, krytycy literaccy, jak i odbiorcy literatury.
W praktyce obyczajowej epoki oświecenia ten sam salon pełnił regularnie funkcje i salonu literackiego, i rozrywkowego; na przykład pani de Lambert w swoim paryskim pałacu we wtorki przyjmowała twórców, literatów, filozofów (czyli prowadziła salon literacki), z kolei w środy prowadziła salon towarzyski, przyjmując światowców spragnionych "miłych rozrywek".
Pierwszy nowoczesny salon literacki założyła markiza Rambouillet w Paryżu (około 1608 r.) Za odpowiednikiem markizy poszły inne arystokratki francuskie. Chociaż u schyłku XVII w. paryskie salony przygasił Wersal, rezydencja władcy Francji, Ludwika XIV. Dopiero po Zgonu tego króla (1715) salony paryskie znów ożyły, stając się kluczową organizacją życia literackiego, artystycznego i towarzyskiego w oświeceniowej Francji. A gdyż Francja była wówczas wzorem dla Europy - na całym kontynencie jak "grzyby po deszczu" powstawały salony. Wiek oświecenia to wiek salonów.
Najsłynniejsze były salony paryskie - tutaj rodziły się opinie, mody, teorie, które w dalszym ciągu obiegały całą Europę. Każdy przybyły do Paryża cudzoziemiec starał się bywać w takich salonach, by prócz zapoznania się z poglądami, nabrać wytwornych manier, w szczególności zaś posiąść sztukę błyskotliwej konwersacji. Przewarzająca część najgłośniejszych salonów paryskich prowadziły kobiety (salony księżny du Maine, markizy du Deffand, markizy de Tencin, markizy de Lambert, pani Geoffrin czy panny de Lespinasse). Oświeceniowe damy z towarzystwa potrafiły gdyż umiejętnie i z wdziękiem kierować salonową "wielogłosowością".
Salony literackie zaczęły powstawać także w Polsce. Oświeceniowy charakter miał salon księżny Barbary Sanguszkowej w jej pałacu w Lubartowie, funkcjonujący już w latach 50. XVIII w. W pełni salonem literackim były dopiero królewskie obiady czwartkowe (1771/1772-1782). Cechy salonu literackiego nosiły spotkania w Pałacu Błękitnym (w Warszawie) - u Czartoryskich. Funkcję salonu pełniły także (pomiędzy innymi) spotkania u Elżbiety Branickiej, siostry króla; Michała Poniatowskiego, prymasa; Stanisława Małachowskiego, marszałka Sejmu Czteroletniego. Salony o oświeceniowym profilu funkcjonowały jeszcze najpierw XIX w. (do schyłku lat 20.). Do najgłośniejszych późnooświeceniowych salonów należały spotkania u Marii z Czartoryskich Wirtemberskiej, Tadeusza Mostowskiego czy Wincentego Krasińskiego (ojca Zygmunta). Nadal działał salon Czartoryskich w Puławach.
W salonach oświeceniowych oddawano się różnorodnym rozrywkom literackim, a również artystycznym. Królowała konwersacja, sztuka wykwintnej rozmowy, służącej wypełnianiu wolnego czasu. Ceniono dowcip i błyskotliwość. Właśnie konwersacja miała być inteligentna i dowcipna. Ogromną popularnością cieszyły się w salonach bons mots - efektowne, trafne powiedzonka. Jeszcze inną popularną zabawą było "układanie" portretów (autoportretów) literackich. Czytano utwory poetyckie znane powieści. Regularnie w trakcie salonowych posiedzeń, improwizowano na zadane tematy.
Liczne rozrywki uprawiane w oświeceniowych salonach wymagały subtelnej inteligencji. Ulubioną zabawą paryskiego towarzystwa były jeux d´esprit (gry umysłowe). Zabawa ta polegała na zadawaniu pytań i udzielaniu dowcipnych odpowiedzi. Rozpowszechnione w europejskich salonach stały się różnego rodzaju zabawy w fanty, których "wykupienie" wymagało od właścicieli fantów inteligencji i talentu (należało popisać się improwizacją, zaśpiewać arię czy wyrecytować wiersz).
Inną jeszcze pasją salonowego towarzystwa epoki oświecenia stały się żywe obrazy: światowcy pełnili tutaj funkcję tworzywa, odwzorowywując kompozycje malarskie (również rzeźbiarskie). Wystawianie żywych obrazów łączono z zabawą w odgadywania tytułów kopiowanych dzieł. Inscenizowano zagadki, szarady, przysłowia. Z inscenizacji należało odgadnąć treść szarady czy przysłowia. Odgrywający szarady i przysłowia światowcy realizowali się aktorsko, odgadujący zaś znajdowali rozrywkę w jak najszybszym rozszyfrowywaniu ukrytego znaczenia. Aktorsko najpełniej bywalcy salonów mogli się zrealizować w teatrze towarzyskim (théâtre de société), jednej z ulubionych rozrywek oświeceniowych elit.
Ta niecodzienna, jedyna w swoim rodzaju afirmacja inteligencji, dowcipu, błyskotliwości, z jaką mamy do czynienia w oświeceniowych salonach, prowadziła do swoistej rywalizacji pośród światowców. Starano się dowieść posiadania tych przymiotów. Mistrzostwo w zakresie konwersacji, konstruowania bons mots czy układania portretów literackich dawało sławę i było źródłem ogromnych sukcesów towarzyskich.
W XIX w. salony nie zanikają, lecz wskutek przeobrażeń społeczno ekonomicznych (utrwalenie formacji kapitalistycznej, prymat mieszczaństwa, demokratyzacja kultury) tracą własną pierwszoplanową pozycję.
(Janusz Ryba)
Zobacz także: MASKARADY, MECENAT, OBIADY CZWARTKOWE, ROKOKO, TOWARZYSTWO IKSÓW
- Co znaczy ŚNIADECKI JAN (1756-1830):
- Porównanie uczonym, cenionym pedagogiem, zasłużonym działaczem oświaty - człowiekiem o wszechstronnych uzdolnieniach i zainteresowaniach. Pasjonowały go edukacji ścisłe, a również historia sztuki, filozofia salony literackie co znaczy.
- Krzyżówka SKAMANDRYCI W KRAJU I NA EMIGRACJI:
- Dlaczego r. stał się istotnym momentem dla podejmowania życiowych decyzji wszystkich pisarzy, którzy od 1939 r. przebywali za granicą. Z czołowej piątki Skamandra wojnę w państwie spędził tylko Jarosław salony literackie krzyżówka.
- Co to jest SIELANKI SZYMONA SZYMONOWICA:
- Jak lepiej perspektywy kilku stuleci, można powiedzieć, Iż Sielanki Szymona Szymonowica to utwór, który powstał na pograniczu dwu epok literackich - renesansu i baroku (robota nad Sielankami trwała od 1593 do salony literackie co to jest.
- Słownik SZEWCY WITKACEGO:
- Kiedy śpiewkami w trzech aktach to ostatni z dramatów Stanisława Ignacego Witkiewicza - Witkacego (jeśli nie liczyć zachowanego w drobnym fragmencie utworu Tak zwana ludzkość w obłędzie datowanego na rok salony literackie słownik.
- Czym jest ŚPIEWY HISTORYCZNE:
- Od czego zależy Niemcewicz utrwalił w tym poetyckim cyklu pamięć o chwalebnych kartach narodowej przeszłości, eksponując szczególnie mocno waloryzowany w późnej fazie sentymentalizmu kult rycerstwa. Stworzenie salony literackie czym jest.
Czym jest salony literackie znaczenie w Motywy literatura S .
