W publicystyce początku lat 90. obserwować można krytykę pozytywizmu nie tylko jako programu społecznego, lecz i jego klimatu kulturalnego i intelektualnego i samej literatury z jej zadaniami wychowawczymi i utylitarnymi. Niepokoje człowieka końca XIX w. nie były bliskie ideałom pracy organicznej; zarzucano, że postulaty i formy, które wypracowała poezja pozytywizmu nie są adekwatne w relacji do oczekiwań i przeżyć człowieka końca wieku, do jego pytań, niepokojów i poszukiwań.
O ile dla pozytywistów przeżyciem pokoleniowym było stworzenie styczniowe, to pokolenie modernistów pozbawione było takiego ważnego wydarzenia. Stąd, o ile łatwo jest wskazać na start pozytywizmu, o tyle kres tej epoki nie jest jednoznaczny. Tacy pisarze jak B. Prus, E. Orzeszkowa i H. Sienkiewicz byli następnie aktywni pisarsko, a ich doświadczenia musiały oddziaływać na pokolenie młodych. Moderniści nigdy nie zdobyli się na całościowe wyliczenie się z dziedzictwem pokolenia poprzedniego. Jedynie tylko późniejsza kampania przeciwko Sienkiewiczowi była próbą sformułowania relacji do pokolenia "starych".
Bezradność wobec niepożądanych, wg chociażby Orzeszkowej, inspiracji przychodzących z zachodu i kompletnie niezrozumiałego świata młodopolskiej wyobraźni nie powodowała całkowitej krytyki rodzących się prądów poprzez pokolenie krytyków i literatów pozytywizmu. Szczególnie sporym zainteresowaniem pośród pisarzy pokolenia rozumu cieszył się neoromantyk Stanisław Wyspiański i piewca "nagiej duszy" - Przybyszewski. Generacja pisarzy popowstaniowych dostrzegła zmianę pokoleń, chociaż, co ciekawe, nie sprzeciwiali się odżyciu tendencji literackich, które sami zwalczali w swojej młodości, gdyż oczekiwali na renesans romantyzmu, na postać nowego wieszcza.
Pokolenie modernistów bardzo regularnie rozpoczynało swą twórczość na pozycjach racjonalizmu i scjentyzmu. Odpowiednikiem może być część dorobku Stanisława Przybyszewskiego z okresu berlińskiego. Opierając się na własnych studiów medycznych z neurofizjologii napisał w 1892 Zur Psychologie des Indyviduums. Podobnie pierwszy tom literaturze Jana Kasprowicza, wydany pod patronatem Tomasza Teodora Jeża miał charakter wybitnie socjalny. Dominowała w nim liryka programowa, wiersze retoryczne o charakterze deklaracji ideologicznych. Juwenilia poetyckie Kazimierza Przerwy Tetmajera nie tylko nawiązują do tradycji romantycznej, szczególnie do Anhellego J. Słowackiego. Znaleźć tam można także przedmioty społecznikostwa pozytywistycznego i świadomość, że sztuka jest powinnością spełnianą wobec ojczyzny. Tetmajer w serii pierwszej Literaturze powoływał się na dziedzictwo przeszłego pokolenia:
ale my z waszego wykarmieni chleba, jak wy nie mamy odwagi i mocy.
Prócz pojawienia się pierwszych programów młodopolskich i debiutów poetyckich ważną rolę w latach przełomu odgrywała powieść historyczna i naturalistyczna. Sposób prezentacji świata jaką był obiektywizm rozpoczyna ustępować w twórczości pokolenia popowstaniowego na rzecz subiektywizmu. Chociaż dawny schemat powieści realistycznej nie ulega przemodelowaniu przez wzgląd na czym dostrzec można w takich utworach cały zespół antynomii i opozycji.
Akcja Chama Elizy Orzeszkowej zlokalizowana jest podobnie do Nad Niemnem, a przyroda litewska i białoruska pomaga w wyrażeniu idei - powrót do natury jest powrotem do źródeł nieskalanej moralności. Pesymistyczny wydźwięk powieści i wyraźna krytyki cywilizacji skłania ku recenzji, że Cham prezentuje wyraźne rozczarowanie autorki częścią pozytywistycznych ideałów. Nadal silnie zaakcentowany jest demokratyzm i wartości moralne kształtowane poprzez lud. Postawa człowieka prostego, silnie wierzącego rozpoczyna w utworach powieściowych lat 90. stanowić przeciwwagę dla zmęczonego, dostrzegającego kryzys cywilizacji wyrafinowanego kontestatora i dekadenta.
Wydarzeniem literackim okresu przełomu była następna powieść Henryka Sienkiewicza - Bez dogmatu. Forma dziennika, jaką zastosował autor ma za zadanie uwiarygodnienie postawy głównego bohatera - Leona Płoszowskiego. Czuje się on unieszczęśliwiony poprzez swą epokę, która odebrała mu wiarę w dogmaty, dając pozorną wiarę w złudne osiągnięcia ludzkiej wiedzy i edukacji. Nie istnieje chociaż idea, która umożliwiłaby bohaterowi osiągnięcie uspokojenia wewnętrznego, co skutkuje, że człowiek "bez dogmatu" cierpieć rozpoczyna na bezwład woli, a jego ciągłe porywy, pytania i niepokoje prowadzą z powodu do pozbawienia go siły działania. Powieść ta została wypełniona autoanalizą i refleksją, z kolei materiał fabularny uległ zredukowaniu, podobnie jak realistyczna obserwacja obyczajowa. Przewrażliwienie bohatera Bez dogmatu prowadzi do dolegliwości nerwowej. Przewrażliwione nerwy nie tylko pojawiają się jako znak nowej epoki w powieści Sienkiewicza. W tym czasie powstają powieści dotyczące podobnej problematyki: we Francji Uczeń Brougeta, a w Polsce W wieku nerwowym Leo Belmonta i Hrabia August Aleksandra Mańkowskiego.
Nie tylko rozpoczyna się zamieniać problematyka i zakres tematyczny powieści, zmiany zaczynają obejmować również formę utworów. Rozwija się metoda stosowania mowy z pozoru zależnej, ulega redukcji wiedza narratora i różnicują się formy narracji (narracja personalna, pamiętnik czy korzystanie z punktu widzenia i oceny innych postaci).
(Magdalena Piekara)
- Co znaczy PAMFLET:
- Porównanie się utwory, które demaskują i ośmieszają znane osoby, instytucje życia publicznego albo zjawiska socjalne i obyczajowe. Autorzy imiennie wskazywali atakowane osoby albo posługiwali się aluzją przełom antypozytywistyczny co znaczy.
- Krzyżówka PIELGRZYM:
- Dlaczego się z ?Xac. peregrinus, a zawdzięczające swą postać pośrednictwu ?Xac. średniowiecznej (pelegrinus), dawniej oznaczało człowieka wędrującego do miejsca kultu, pątnika (od staropolskiego pąć przełom antypozytywistyczny krzyżówka.
- Co to jest PIEŚNI JANA KOCHANOWSKIEGO:
- Jak lepiej Księgi dwoje został opublikowany już po Zgonu Kochanowskiego, w roku 1586, w Drukarni Łazarzowej w Krakowie. Zamieszczono tu 25 pieśni ksiąg pierwszych i 24 pieśni ksiąg wtórych . Oprócz tego tomem przełom antypozytywistyczny co to jest.
- Słownik PUBLICYSTYKA:
- Kiedy publicystyka obejmowała pisane prozą, niefabularne teksty, które podejmowały aktualne problemy z wszystkich dziedzin życia społecznego i naświetlały je odpowiednio z przekonaniami określonej przełom antypozytywistyczny słownik.
- Czym jest PROZA PO ROKU 1989:
- Od czego zależy razie literaturze (zobacz Literatura po roku 1989), opublikowane w ostatnich latach książki prozatorskie starszych autorów nie spotkały się z przychylnym przyjęciem. Utwory utrzymane w konwencji przełom antypozytywistyczny czym jest.
Czym jest przełom antypozytywistyczny znaczenie w Motywy literatura P .
