Kierunek w literaturze francuskiej z połowy XIX w., będący reakcją na subiektywizm romantyzmu. Za prekursorów parnasizmu uważane jest Teofila Gautier, głoszącego kult formy i Teodora de Banville z jego hasłem "sztuka dla sztuki". Doktrynę estetyczną parnasizmu sformułowali pisarze współtworzący grupę "Parnas": T. de Banville, V. Laprade, L. Menard, J.M. de Heredia. W polskim parnasizmie nie pojawił się żaden manifest programowy kierunku, a samym terminem posługiwano się dość swobodnie, jako synonimem "artystostwa" i "estetyzmu". Kunszt wyrafinowanej i wypracowanej formy głosili już Wiktor Gomulicki i Felicjan Faleński w pozytywizmie. W epoce Młodej Polski za ich następców uznano Antoniego Langego, Zenona Przesmyckiego, Konstantego Marię Górskiego, Lucjana Rydla.
Kult piękna absolutnego głoszono na łamach czasopisma "Chimera" (1901-1907), które już samym wyglądem graficznym przypominało dzieło sztuki. Redaktor "Chimery" Zenon Przesmycki (Miriam) odegrał doniosłą rolę w proklamowaniu symbolizmu i parnasizmu w Polsce. Jego pasja tłumaczeniowa i zbieracka pozwoliła młodym twórcom zapoznać się ze wszystkimi osiągnięciami obcej i rodzimej poetyki. We własnym tomie pt. Z czary młodości (1893) Miriam zaprezentował się jako wirtuoz słowa - swobodnie władający wyszukanymi schematami rytmu i wersu. Niestety, zestaw wzorowany na francuskiej literaturze parnasistowskiej pozbawiony był jej liryzmu i plastyki. W naturalny sposób krytyk wykorzystał doświadczenia Ch.M. Leconte de Lisle´a w tekście epickim Święty ogień.
Przekonanie parnasistów o wysokim posłannictwie sztuki zachęcało do stosowania trudnych struktur gatunkowych i form wersyfikacyjnych. Mistrzem skomplikowanej formy okazał się A. Lange poszukujący wzorców w literaturze de Lisle´a, a również we francuskim i polskim baroku i w twórczości klasyków. Cykl Langego Exotica (1898) jest jednym z nielicznych polskich przykładów eksploatacji tematyki egzotycznej i archaicznej (częściej wykorzystywanej poprzez parnasistów francuskich). Odpowiednikiem nadzwyczajnie wyszukanej formy pantum, bardzo rzadko występującej w polskiej literaturze, jest wiersz Langego:
Zapłonął w słońcu kraśny mak,
Złocistą falą szemrze kłos;
W błękity uleć niby ptak,
leć słyszeć tam skowronka głos
Złocistą falą szemrze kłos,
Jak gdyby dźwięk tajemnych lir;
leć słyszeć tam skowronka głos,
Znikł zimny grób, znikł lodów kir.
[Pantum]
Sporym zainteresowaniem cieszyła się w Polsce erudycyjna literatura J.M. Heredii znajdująca wielu wyjaśnia i naśladowców, między innymi Kazimierza Przerwę Tetmajera i braci Brzozowskich, Rydla, Antoniego Słonimskiego. Rozmiłowany w pięknie Tetmajer oddaje hołd sztuce starożytnej w wierszach i szkicach, gdzie "przekłada" plastyczność dzieła sztuki na język liryki (na przykład Danae Tycjana). W III tomie jego Literaturze znalazły się utwory Mastodonty, W Arkadii, Dyskobol przypominające swym wydźwiękiem artystycznym sonety Heredii (czemu Tetmajer zaprzeczał). Klasycystyczne wyobrażenia piękna pokonują w nich tematykę dekadencką. Sonety Brzozowskich Tryumfy i Rydla Mitologie podejmują charakterystyczne dla parnasizmu wątki egzotyczne i antyczne.
Poprzez głuche, nieruchome, przedwiekowe puszcze,
Pod sklepieniem konarów, pośród odwiecznej mroczy,
Ciężkim chłodem, poważnie, słoni tabor kroczy,
Łamiąc z chrzęstem stłumionych gałęzie i kuszcze.
Bóg lasów, ustrojony w zwoje lian i bluszcze,
Zbudzony ze snu, który powieki mu tłoczy,
Zdumieniem zdjęty, wraża złowrogie swe oczy
W te milczenie mącące i zuchwałe tłuszcze.
One uczyły wzrok ten. Stają wściekłe gniewem,
Wzniesionymi trąbami walą w buki, dęby:
- Bór cały się kołysze, jak okrętów maszty,
Chwiejąc się, z trzaskiem drzewo upada za drzewem:
Nagle, z tryumfem, słońce wdziera się poprzez zręby,
I patrzy na zwycięzców cielsk potworne baszty.
[W. Korab Brzozowski Słonie]
Utwory nie powiązane tematycznie z antykiem czy egzotyką otrzymywały miano literaturze parnasistowskiej z racji na bogactwo formy, którą prezentowały, tak jak liryki Lemańskiego czy stylizowana ballada Rydla Bajka o Kasi i królewiczu, która zachwycała filigranową, barokową konstrukcją. Związek z parnasizmem ujawnił cykl Adama Asnyka Nad głębiami, neoklasyczne tomy Staffa Gałąź kwitnąca i Uśmiechy godz., Tercyny Władysława Kościelskiego wzorowane na Stancach J. Moreas´a. Zdyscyplinowana forma wyrazu Staffa wywierała wrażenie nienagannej prostoty, uzyskiwane dzięki perfekcyjnej technice pisarskiej.
Pośród młodopolskich artystów troskliwie pielęgnujących artyzm formy znalazły się kobiety - poetki żywo zainteresowane aktualnymi przemianami w poezji. W utworach o doskonałym kształcie poetyckim, w pełni odpowiadającym wymogom parnasistów Kazimiera Zawistowska objawia niespotykaną wrażliwość wyobraźni, intensywność uczuciowości, a przy tym pedanterię stylu. Maryla Wolska z naturalną wytwornością tworzyła stylizowane kompozycje z archaizmami, neologizmami ludowymi i melodycznym wersem. Jej bardzo osobista literatura wyróżniała się wysoką kulturą wyrazu i misterną kompozycją. Poezję nasyconą estetyzmem uprawiała Maryla Wolska, modyfikująca istniejące schematy wersyfikacyjne i rytmiczne dla oryginalnego obrazu całości utworu transponującego zmienność nastrojów i przeżyć (tomik Pierścień życia). Dekadenckie tło literaturze wymienionych autorek odbiera im status parnasistek, lecz właściwie parnasizm w swej "czystej" postaci w Polsce nie istniał. Polscy wyznawcy kierunku to wrażliwi estetycy, którzy sprzeciwiali się osobistemu liryzmowi w literaturze i negowali koncepcję poety wieszcza. W zamian proponowali poezję obiektywistyczną, bezosobową, opisową, której elitaryzm miał zależeć od doskonałości warsztatu artystycznego poety rzemieślnika.
(Marta Rabikowska)
- Co znaczy POEZJA PRZYBOSIA:
- Porównanie Juliana Przybosia poprzez całe jego życie wiodła właściwie pod górę, ku nowym jakościom estetycznym. Ów wychowanek Tadeusza Peipera bodaj lepiej od swego nauczyciela rozumiał, na czym bazuje rola parnasizm co znaczy.
- Krzyżówka PROZA NOSTALGICZNA:
- Dlaczego ojczyzn , proza mitograficzna , proza korzenna , proza nostalgiczna - takie ustalenia zdają się odnosić do jednego nurtu polskiej prozy. A nurt ów można uznać za główny w obrazie literatury parnasizm krzyżówka.
- Co to jest POEZJA LINGWISTYCZNA:
- Jak lepiej lingwistyczna to jedna z głownych orientacji w polskiej literaturze powojennej. Literatura lingwistyczna rodziła się na przełomie lat 50. i 60. Wyodrębnił ją, scharakteryzował i nazwał Janusz parnasizm co to jest.
- Słownik PRZEŁOM ANTYPOZYTYWISTYCZNY:
- Kiedy początku lat 90. obserwować można krytykę pozytywizmu nie tylko jako programu społecznego, lecz i jego klimatu kulturalnego i intelektualnego i samej literatury z jej zadaniami wychowawczymi i parnasizm słownik.
- Czym jest POEMAT DYGRESYJNY:
- Od czego zależy gatunkowych, charakterystycznych dla epoki romantyzmu, poemat dygresyjny - ten przedziwny, prawdziwie poetycki splot przedmiotów lirycznych, epickich i dramatycznych, łączących się ze sobą pod parnasizm czym jest.
Czym jest parnasizm znaczenie w Motywy literatura P .
