popularna w szczególności. w poezji krajowej od lat 40. XIX w., stanowiła oryginalny, specyficznie polski gatunek literacki. Ukształtowana w późnej fazie epoki romantyzmu, związana była z kulturą szlachecką (sarmatyzmem), ku której dziedzictwu poezja tego czasu zwracała się coraz częściej, upatrując w nim rdzeń narodowej tradycji. Gawęda jako gatunek epicki przyjmowała postać zapisu opowieści żywej: mówionej, wygłaszanej w okolicznościach towarzyskich i kierowanej do konkretnych słuchaczy, którzy mogli ze swej strony ingerować w jej tok. W narracji gawędy akcentowane były indywidualne cechy mowy osoby opowiadającej, zazwyczaj wyraźnie skonkretyzowanej jako prawdomówny kronikarz, świadek opisywanych wydarzeń, odwołujący się regularnie do innych wiarygodnych świadectw i stosunku.
Gawęda mocno skupiała uwagę odbiorcy na samym sposobie opowiadania, czemu służyło zarówno wyraźne nakreślenie ram sytuacyjnych narracji, jak i wykorzystywanie różnych zabiegów opóźniających prezentację fabuły, na przykład przez wprowadzanie dygresji, opowiadań wtrąconych, odbieganie od głównego toku akcji. Fabuła przybierała zazwyczaj amorficzną postać luźno powiązanych - na zasadzie skojarzeń - sekwencji zdarzeń o małym stopniu spójności. Była ona równocześnie dla narratora okazją do wypowiadania różnego rodzaju refleksji, sentencji, przysłów i porzekadeł, zgodnych z zasadami wyznawanego poprzez niego światopoglądu, ustalonych wartości moralnych, narodowych czy stanowych, których idealnego wcielenia upatrywano zazwyczaj w przeszłości. W ten sposób przenikały w strukturę gawędy przedmioty dydaktyzmu.
Gawęda wchodziła regularnie w związki z innymi gatunkami literackimi, na przykład z powieścią poetycką, do której czasem zbliżała się w planie fabularnym. Przeważnie utwory zaliczane do tego gatunku kreowały obraz dawnego, nieistniejącego świata szlacheckiego czasów przedrozbiorowych z jego sarmacką obyczajowością i barwnymi postaciami bohaterów, sięgając zazwyczaj do okresu konfederacji barskiej albo wieku XVII. Gawędy regularnie wiązano w większe cykle, które łączyła osoba jednego, wyrazistego narratora.
Pewne cechy gatunkowe gawędy znaleźć można już w nie wszystkich utworach Adama Mickiewicza (Popas w Upicie, wtrącenia i dygresje epickie w Panu Tadeuszu), jednak rozrost tego gatunku datuje się od wydania liczącego 20 opowieści cyklu Pamiątek Soplicy (1839-1841, następne 5 opowieści: 1844-1845) Henryka Rzewuskiego. Pamiątki Soplicy, których kluczowym bohaterem jest książę Karol Radziwiłł zwany Panie Kochanku, a akcja poszczególnych ogniw cyklu wiąże się z czasami konfederacji barskiej, stały się modelowym wzorcem tego gatunku, uważanym za najdoskonalszą jego realizację. Sporą popularność zyskały także Pamiętniki kwestarza (1843-1845) Ignacego Chodźki. W latach 40. XIX w. gatunek ten uprawiany był poprzez wielu pisarzy, zarówno w formie prozatorskiej (Konstanty Gaszyński, Kazimierz Władysław Wójcicki, Zygmunt Kaczkowski, Michał Czajkowski, Wincenty Pol), jak i wierszowanej (Władysław Syrokomla).
(Jacek Lyszczyna)
Zobacz także: HISTORYZM, Literatura ROMANTYZMU KRAJOWEGO, Typy I GATUNKI LITERACKIE W EPOCE ROMANTYZMU
- Co znaczy GENEZIS Z DUCHA. MODLITWA:
- Porównanie Słowackiego to nadzwyczajny utwór poetycki, oficjalnie poemat prozą, przecież jednocześnie to jest oryginalna, emocjonalnie nacechowana manifestacja romantycznego światopoglądu poety, któremu w tym gawęda co znaczy.
- Krzyżówka GOTYCYZM:
- Dlaczego ustalenie gotycki przestaje oznaczać barbarzyński czy ciemny , a rozpoczyna być utożsamiane ze światem nadprzyrodzonym i obecną w nim grozą. Gotycyzm to nurt literatury powstały w Anglii gawęda krzyżówka.
- Co to jest GENEZYJSKA IDEA:
- Jak lepiej zwany filozofia (tajemnica) genezyjska (mechanizm genezyjski), poglądy wyrażone poprzez Juliusza Słowackiego w poemacie prozą Genezis z Ducha i innych dziełach z późnego, mistycznego okresu gawęda co to jest.
- Słownik GLIŃSKI:
- Kiedy wystawiona na scenie warszawskiej w 1810 r., przyniosła Franciszkowi Wężykowi uznanie publiczności, członkostwo Towarzystwa Przyjaciół Nauk i ogromną, ale krótkotrwałą sławę. Sztuka nasycona gawęda słownik.
- Czym jest GATUNKI LITERACKIE EPOKI:
- Od czego zależy młodopolskich gatunków rozpoczniemy od przeważnie reprodukowanych form lirycznych. Zarysowuje się tu pewna tendencja, polegająca na przechodzeniu od gatunków starych, o długiej tradycji literackiej gawęda czym jest.
Czym jest gawęda znaczenie w Motywy literatura G .
