Gatunek liryczny o niejasnej etymologicznie nazwie, powstały w starożytnej Grecji, wywodzący się z pieśni żałobnych. Przeważnie o melancholicznym charakterze. Pieśń realizowana z towarzyszeniem fletu, najprawdopodobniej w trakcie pogrzebu. Jej wyróżnikiem gatunkowym był tak zwany dystych (dwuwiersz) elegijny (elegiacki), złożony z pentametru (wersu obejmującego pięć stóp metrycznych) i heksametru (zawierającego sześć stóp metrycznych). Dystych elegijny jest uważany za najstarszą formę stroficzną. Najwybitniejsi greccy artysty gatunku to poeci VII-VI w. przed naszą erą, między innymi: Kallinos z Efezu, Tirtajos (Tyrteusz), Solon z Aten.
Dziedzina elegii antycznych była różnorodna. Były one regularnie pieśniami żałobnymi zbliżonymi do epiki, powstawały jednak w tym gatunku i dzieła o tematyce miłosnej. W Rzymie tworzyli je między innymi Katullus, Tybullus i Owidiusz. Oprócz tego pisano elegie wojenne, polityczne, biesiadne, dydaktyczne, erudycyjno mitologiczne, moralne.
Gatunek przeniesiono na grunt literatury polskiej i uprawiano chętnie od renesansu. Początkowo pisano elegie w języku łacińskim - tworzyli je Klemens Janicki (Janicjusz) i Jan Kochanowski - potem w j. polskim. Pojawiły się różne odmiany: elegia miłosna (Kochanowski), autobiograficzna (Janicki), patriotyczna (Franciszek Karpiński). Pośród artystów gatunku w j. polskim można wymienić jeszcze Ludwika Kropińskiego, Adama Jerzego Czartoryskiego, Juluiana Ursyna Niemcewicza i Kazimierza Brodzińskiego, notabene również autora rozprawy O elegii.
Polska elegia traciła etapowo własną odrębność, wyznaczaną poprzez użycie dystychu i związek z muzyką. Przykładem dystychicznej budowy stało się wykorzystywanie rymów stycznych (w układzie aa, bb, cc...) - elegia stała się więc wierszem stychicznym (bez podziału na strofy). Jej wyróżnikiem była już nie forma zewnętrzna, a nastrój i temat: "Smutne własne rozwodzi elegija żale", pisał F.S. Dmochowski. Podmiot liryczny wypowiadał się w tym gatunku bezpośrednio, określały go przeżycia stanów smutku, melancholii i rezygnacji (jednak nie rozpaczy). Tematem stały się intymne wspomnienia rozmaitych zdarzeń i sytuacji, stąd zbliżenie do epiki. Ten nowy, nastrojowy wyróżnik gatunku określono mianem tonu elegijnego, nadającego utworowi charakter spokojnej medytacji, zadumy.
W literaturze romantycznej elegie pojawiały się regularnie, gatunek ulega wtedy formalnej ewolucji. Najbliższy tradycji był Mickiewicz, który również posługiwał się nazwą gatunku w tytułach utworów (Do D.D. - Elegia, Godzina - Elegia). To są utwory, gdzie zastosowano rymy styczne i, w większości, trzynastozgłoskowiec, rekomendowany poprzez oświeceniowych teoretyków gatunku. Inni poeci piszą już elegie stroficzne i nie używają nazwy gatunku w tytułach (wyjątek stanowi Elegia. Wyjaśnienie z Lamartina Słowackiego). Podobnie pisane wiersze Z. Krasińskiego mają charakter elegii miłosnych (Mogłem być z tobą na ziemi szczęśliwy..., Ledwom cię poznał, już cię żegnać muszę...). Norwid używa już wiersza nieregularnego i nieregularnie rymowanego (Dumanie, Noc, Wieczór w pustkach, Bema pamięci żałobny rapsod), również wiersza wolnego (Fortepian Szopena), co kończy formalny postęp elegii romantycznej.
Ton elegijny pojawiał się w polskim romantyzmie również poza elegią (na przykład w Epilogu Pana Tadeusza), w szczególności w twórczości Słowackiego, na przykład w powieściach poetyckich (Godzina myśli), poematach epickich (W Szwajcarii, Tata zadżumionych), dygresjach Beniowskiego i Podróży do Ziemi Świętej z Neapolu. Słowacki krzyżuje elegię z odą, utworem uroczystym, opiewającym ideę albo gest wielkiego człowieka (Na sprowadzenie prochów Napoleona), albo dumą, pieśnią epicko liryczną o wątłej akcji, której centrum stanowi monolog głównej postaci (Pogrzeb kapitana Meyznera).
(Maciej Szargot)
Zobacz także: FORTEPIAN SZOPENA, POEMAT DYGRESYJNY, Literatura KRASIŃSKIEGO, Literatura MICKIEWICZA, Literatura NORWIDA, Literatura SŁOWACKIEGO, POWIEŚĆ POETYCKA, Typy I GATUNKI LITERACKIE W EPOCE ROMANTYZMU
- Co znaczy ELEGIA:
- Porównanie jednym z najwyżej cenionych (w okolicy ody) gatunków lirycznych. Utwory realizujące wyznaczniki elegii nazywano także trenami, żalami, heroidami i dumami. W tekstach nostalgicznych, melancholijnych elegia co znaczy.
- Krzyżówka ELEGIA MIŁOSZA:
- Dlaczego swoich utworów regularnie podaje dokładną specyfikację gatunkową. Przypomnieć można choćby traktaty (Traktat poetycki i Traktat moralny), piosenki (na przykład Piosenka o końcu świata, Piosenka elegia krzyżówka.
- Co to jest EMIGRACJA:
- Jak lepiej Rzeczpospolitej i jej zniknięcie z mapy Europy wskutek III rozbioru zapoczątkowało nowe zdarzenie w życiu narodu, jakim stały się następne fale emigracji Polaków, uciekających z państwie przed elegia co to jest.
- Słownik EKSPRESJONIZM:
- Kiedy ekspresjonizm wywodzi się od słowa l´expression (ekspresja) - słowo, które znaczy siłę oddziaływania dzieła na odbiorcę, na emocjonalną stronę psychiki. Jako nazwa kierunku w sztuce zaistniał w elegia słownik.
- Czym jest EMIGRACYJNA LITERATURA A KRAJ:
- Od czego zależy literatury polskiej od czasów konfederacji barskiej można mówić o rozdziale literatury narodowej na literaturę krajową i emigracyjną, aczkolwiek pełny wymiar owych mechanizmów zarysowany został w elegia czym jest.
Czym jest elegia znaczenie w Motywy literatura E .
